گاز رادون: قاتل خاموش در نروژ

زیرآسمان نروژ: رادون گازی رادیواکتیو است که از تجزیه‌ی اورانیوم و فروپاشی رادیم که بصورت طبیعی در پوسته زمین از جمله در صخره‌ها، سنگ و خاک و حتی در اعماق دریا و اقیانوس‌ها وجود دارد پدید می‌آید. گاز رادون وقتی در فضای باز متصاعد شود، رقیق و بی‌خطر است ولی وقتی در فضایی بسته مثل خانه، مدرسه، محل کار یا زیرزمین خانه جمع شود بخاطر خاصیت رادیواکتیویته بالایش، برای سلامتی انسان – بویژه برای ریه ها- خطرناک و سرطان زاست تا جایی که بعد از سیگار، رادون به عنوان مهم‌ترین عامل سرطان ریه در دنیا شناخته می شود.

radon-gas-1

تحقیقات نشان داده است که افراد سیگاری که هوای داخل منازل آنها، حاوی مقدار زیادی از رادون باشد، احتمال ابتلا آن‌ها به سرطان ریه به مراتب بالاتر از سایر افراد است و استنشاق گاز رادون توسط کودکان، ده برابر از استنشاق آن توسط افراد بزرگسال خطرناک تر است.

موضوع گاز رادون تنها مختص به کشور نروژ نمی شود و در بسیاری از کشورها از جمله در ایران نیز در سالهای اخیر بصورت جدی به آن پرداخته شده است اما نکته ای که حساسیت این موضوع را در کشور نروژ دوچندان می کند، تاثیرپذیری خاک برخی کشورهای اروپایی از جمله سوئد، فنلاند و نروژ در جریان فاجعه انفجار راکتور هسته ای چرنوبیل در روسیه در آپریل سال 1986 میلادی بود که منجر به آلودگی بخش وسیعی از خاک این کشورها به مواد رادیواکتیو شد. براساس آمار، درحدود 5200 کیلومتر مربع از خاک نروژ در جریان این حادثه آلوده شد. موضع دیگری که اهمیت این موضوع را در کشور نروژ پررنگ تر می کند؛ وجود مقادیر هنگفتی از اورانیوم در ساختار صخره ای و سنگی خاک نروژ است.

بر اساس آمار رسمی منتشرشده در نروژ، حدودا سالانه 1300 نفر در کشورهای شمال اروپا(نوردیک) و در نروژ، درحدود 300 نفرجان خود را در اثر سرطان ریه ناشی از قرارگرفتن تدریجی در معرض گاز رادون از دست می دهند. در امریکا، این رقم سالانه به 21,000 نفر می رسد.

گاز رادون در کجا یافت می شود و چگونه وارد محل زندگی ما می شود ؟

گاز رادون بطور طبیعی در طبیعت اطراف ما از جمله در خاک یا مصالح ساختمانی وجود دارد و به مرور زمان و با افزایش فشار انباشتگی آن می تواند از داخل خاک و بعلت کمتر بودن فشار هوا در داخل ساختمان، از راه شکاف های اتصالات ساختمانی، منافذ و ترک های کف و دیواره های ساختمان محل زندگی ما وارد هوای تنفسی ما شود. گاز رادون معمولا از راه منافذ و مجاری موجود در پی یا فونداسیون ساختمان وارد محل زندگی ما می شود و سپس در طبقات بالایی و سایر فضاهای خانه منتشر می شود.

Radon i bolig

چگونه می توان فهمید که محل زندگی شما در نروژ از نظر سطح پراکندگی گاز رادون در چه وضعیتی قرار دارد؟

اهمیت موضوع گاز رادون و اثرات مخرب آن بر سلامتی انسانها، موجب شده تا امروزه بسیاری از کشورها از شهروندان خود بخواهند با اندازه گیری میزان این گاز بصورت متداوم در خانه هایشان به تهیه یک نقشه جامع از میزان پراکندگی آن در کل کشور کمک کنند تا بدین شکل مناطق پرخطر، مناطق با خطر متوسط و در نهایت مناطق کم خطر شناسایی شوند. در نروژ، سازمانی به نام سازمان ایمنی پرتوافشانی و هسته ای DSA مسئولیت نظارت و کنترل ایمنی در مقابل تشعشعات طبیعی و آلودگی های رادیواکتیو در کشور را بر عهده دارد. شما می توانید در نقشه ای که در اینجا تهیه شده است، از آخرین وضعیت میزان پراکندگی گاز رادون در محل زندگی تان در نروژ آگاه شوید. دقت داشته باشید که مناطقی در نقشه وجود دارند که میزان پراکندگی نامشخص است و بدان معناست که هنوز اندازه گیری دقیقی توسط ساکنان آن منطقه برای گزارش به سازمان های مربوطه انجام نشده است.

چگونه می توانید «خودتان» میزان گاز رادون در محل زندگی تان را اندازه بگیرید؟

گاز رادون علاوه بر اینکه در حالت عادی، بی‌رنگ است، بو و مزه هم ندارد. بنابراین تشخیص آن بجز با ابزار یا دستگاه های سنجش مخصوص امکان پذیر نیست. از ابزار یا دستگاه های سنجش گاز رادون بایستی ترجیحا در زمان بکارگیری وسایل گرمایشی (در نروژ، بازه زمانی بین 15 اکتبر تا 15 آپریل و دستکم به مدت 2 ماه توصیه شده است) استفاده شود و نصب آنها بایستی در طبقات پایینی ساختمان باشد تا کارایی لازم را داشته باشد. دقت کنید که اندازه گیری کوتاه مدت و فوری (کمتر از دو ماه) به دلیل اینکه سطح غلظت گاز رادون در فصول سال و با توجه به شرایط تهویه هوا در داخل خانه متغیر است، نمی تواند معیار کاملا دقیقی برای تشخیص میزان غلظت گاز رادون در محل زندگی تان باشد اما در مواردی خاص مثل زمانی که قصد فروش یا اجاره دادن خانه تان را دارید و نمی توانید خیلی صبر کنید، می تواند مورد استفاده قرار بگیرد.

اگر در خانه ای زندگی می کنید که دارای طبقه زیرین یا زیرمین است، دستگاهها را در زیرزمین و اگر در آپارتمان (تا طبقه سوم ساختمان) زندگی می کنید، دستگاهها را دستکم در دو منطقه مختلف در آپارتمان تان مثل اتاق خواب یا اتاق نشیمن قرار دهید و به مدت دستکم دو ماه میزان آن را در بازه های روزانه یا هفتگی رصد کنید.

بطورکلی، دو روش برای اندازه گیری گاز رادون وجود دارد:

1- اندازه‌ گیری با استفاده از فیلم پلی کربنات و آزمایشات کنترلی در آزمایشگاه ها: در این روش، یک محفظه پلاستیکی به شکل دایره که داخل آن یک فیلم پلی‌کربناته حساس قرار دارد در فضای زیرزمین خانه نصب می شود. رادون که در جریان هوا وجود دارد، زمانی که از این فیلم پلی‌کربناته عبور می‌کند، روی آن تأثیر می‌گذارد و با هر بار عبور گاز رادون یک نقطه روی این فیلم ثبت می‌شود. برای اینکه شدت گاز رادون در فضا یا منطقه‌ موردنظر اندازه‌ گیری شود، تعداد این نقاط شمارش می شود تا در نهایت غلظت گاز رادون در آن فضا یا منطقه مشخص شود. این روش، به نسبت روش ارزانتری ست اما بایستی یک تا دو هفته منتظر بمانید تا پس از ارسال ابزار به آزمایشگاه شرکتی که از آن خرید کرده اید؛ نتایج بررسی به نشانی محل زندگی تان ارسال شود.

Produkt_Radtrak2_trans_smal

2- اندازه ‌گیری با استفاده از رادون مترهای دیجیتال: در این روش که روش جدیدتری ست و توسط خودتان بدون نیاز به ارسال آن به آزمایشگاه شرکتی که از آن خرید کرده اید، قابل انجام است، می توانید با خرید و نصب یک آشکارساز(دیتکتور) مخصوص و اندازه گیری پیوسته در بازه زمانی دستکم 2 ماهه بین 15 اکتبر تا 15 آپریل، از میزان غلظت گاز رادون در محل زندگی تان آگاه شوید. این دستگاهها را می توانید در نروژ با قیمت های متنوع از بازار تهیه کنید و یا از شهرداری (کمون) محل زندگی تان آن را سفارش دهید و تحویل بگیرید. سازمان ایمنی پرتوافشانی و هسته ای نروژ DSA شرکتی را برای خرید دستگاههای سنجش رادون معرفی نمی کند اما اتحادیه نروژی رادون در اینجا فهرستی از شرکتهای تایید شده که این دستگاهها را برای فروش عرضه می کنند ارائه کرده است.

corentium-home-radonmaaler-4

این دستگاهها در بازار نروژ تنوع زیادی دارند و در برخی مدل های پیشرفته تر، حتا امکان رصد اندازه گیری ها در داخل اپلیکیشن تلفن همراه نیز گنجانده شده است.

maxresdefault

اعداد اندازه گیری شده در سنجش گاز رادون به چه معنا هستند؟

بسته به اینکه شدت پرتوزایی گاز رادون در محل زندگی شما چه اندازه باشد، اقدامات لازم بایستی صورت بگیرد. واحد اندازه گیری گاز رادون در هوا، بکرل در مترمکعب و واحد سنجش آن درآب، بکرل در لیتر است.

اگر شدت پرتوزایی گاز رادون در فضای محل زندگی شما بین صفر تا 48 بکرل در هر مترمکعب اندازه گیری شود، نیازی به هیچگونه اقدام کنترل کننده ای نیست. اگر شدت پرتوزایی بین 49 تا 99 بکرل در هر مترمکعب باشد، عایق بندی و پرکردن شکاف دیوار‌ها و کف ساختمان و استفاده از سیستم تهویه مناسب پیشنهاد می شود. اگر شدت پرتوزایی بین 100 تا 149 بکرل در هرمترمکعب باشد، بایستی اندازه گیری متداوم انجام شود و اگر میزان پرتوزایی پس از 3 ماه همچنان بالا باشد، بایستی با افراد متخصص در این زمینه برای کاهش میزان پرتوزایی تماس گرفته شود. اگر هم شدت پرتوزایی از 150 بکرل در هرمترمکعب بالاتر باشد، بایستی اندازه گیری متداوم انجام شود و اگر میزان پرتوزایی پس از 1 ماه همچنان بالا باشد، بایستی با افراد متخصص در این زمینه برای کاهش میزان پرتوزایی تماس گرفته شود.

Radonnivåene

براساس اطلاعات سازمان DSA، در حدود 10 درصد از منازل مسکونی در نروژ دارای شدت پرتوزایی بالاتر از 200 بکرل در هر مترمکعب هستند. محاسبات انجام شده نشان می دهند که اگر بتوان این میزان را از 200 به 100 بکرل در هرمترمکعب کاهش داد؛ می توان از مرگ سالانه 360 نفر در کشورهای شمال اروپا (نوردیک) جلوگیری کرد.

چگونه می توانید «خودتان» میزان گاز رادون در محل زندگی تان را کاهش دهید؟

بر اساس اطلاعات سازمان DSA ،مهمترین راه نفوذ و ورود گاز رادون به محل زندگی شما از راه پی یا فونداسیون ساختمان است. بنابراین، خیلی مهم است که اگر در ساختمانی زندگی می کنید که دارای زیرزمین یا طبقه ای زیرین است، با استفاده از فن یا یک سیستم تهویه مناسب تا حد امکان از تهویه درست و مناسب هوا در فضای زیرزمین خانه مطمئن شوید.

عایق بندی و پرکردن شکاف دیوار‌ها و کف ساختمان نیز از راهکارهای دیگر برای جلوگیری از انتشار این گاز سرطان زاست. معمولا در ساختمان های نوساز و به دلیل رعایت استانداردهای بروزشده و استفاده از سیستم عایق بندی بهتر، احتمال کمتری وجود دارد که میزان این گاز در سطح بالایی باشد و در مقابل، در ساختمان هایی که  زیربنای سنگی دارند  و یا از سنگ های خصوصا گرانیتی در ساخت آنها استفاده شده باشد و یا در ساختمان هایی که از سیستم عایق بندی ضعیفتری برخوردار هستند، احتمال نفوذ گاز رادون بیشتر است.

Radon i huset

گاز رادون همچنین درآب‌های مصرفی حمام و آشپزخانه که به چاه میریزد نیز می تواند وجود داشته باشد. رادون در آب قابل حل می‌باشد و معمولاً درصد بسیار کمی از رادون موجود در آب رها شده و وارد هوا می‌شود. استفاده از «چاهک رادون» Radon Sump در زیر کف ساختمان جهت هدایت مستقیم گاز رادون به بیرون راه حل مناسبی برای کاهش میزان گاز رادون محسوب می شود.راهنمای جامع و بسیار مفیدی هم درباره راههای کاهش میزان گاز رادون توسط سازمان ایمنی پرتوافشانی و هسته ای نروژ DSA در اینجا تهیه شده است که مطالعه آن به همگان پیشنهاد می شود.

منابع و پیوندهای مربوط:

www.dsa.no

www.airthings.com

https://www.nrk.no/dokumentar/sporsmal-og-svar-om-radon-1.12423488

https://www.nrk.no/dokumentar/mange-norske-bolighus-i-omrader-med-hoy-radonfare-1.12425861

نگارش،تهیه و تنظیم: زیرآسمان نروژ

درصورتی که قصد به اشتراک گذاری این مطلب را دارید،لطفا مطلب را بدون ذکر منبع در جایی کپی نکنید.هرکدام از ما با رعایت حقوق نویسنده می توانیم به غنای فرهنگ «کپی رایت» در ایران کمک کنیم

 

پاسخی بگذارید

در پایین مشخصاتِ خود را پر کنید یا برایِ ورود رویِ نقشک‌ها کلیک کنید:

نشان‌وارهٔ WordPress.com

شما در حال بیان دیدگاه با حساب کاربری WordPress.com خود هستید. بیرون رفتن /  تغییر )

عکس گوگل

شما در حال بیان دیدگاه با حساب کاربری Google خود هستید. بیرون رفتن /  تغییر )

تصویر توییتر

شما در حال بیان دیدگاه با حساب کاربری Twitter خود هستید. بیرون رفتن /  تغییر )

عکس فیسبوک

شما در حال بیان دیدگاه با حساب کاربری Facebook خود هستید. بیرون رفتن /  تغییر )

درحال اتصال به %s

این وب‌گاه برای کاهشِ هرزنامه‌ها از Akismet استفاده می‌کند. در موردِ نحوهٔ پردازشِ داده‌هایِ دیدگاهتان بیشتر بدانید.